LNG tankeri devrilince ne olur?

Kısa cevap. LNG, yaklaşık −162 °C'ye soğutulmuş doğal gazdır; büyük bölümü metandır. Sızan sıvı hızla buharlaşır ve yaklaşık 600 katı hacimde gaz verir. Yeni buharlaşan soğuk gaz havadan ağırdır ve önce yere yakın yayılır; ısındıkça hafifler, yükselip dağılır. Metan havayla hacimce %4,4 ile %17 arasında karıştığında yanıcıdır. Sızıntı olan yerde tutuşturucu kaynakların uzak tutulması ve yanıcı derişimin gözle değil gaz ölçerle belirlenmesi bu yüzdendir.

Sahadan
Böyle olaylarda ilk dakikalarda olay yerindeki kişilerin ne yaptığı belirleyici olabilir. Tanker sürücülerinin ve LNG tesislerinde görev alanların iyi eğitilmesi, acil durum planlarının da gerçekçi tatbikatlarla denenmesi bu yüzden önemlidir.
O. Ferhat ANAÇ

LNG nedir?

Sıvılaştırılmış doğal gaz: büyük bölümü metan olan doğal gazın yaklaşık −162 °C'ye soğutulmuş hâli. Sıvı hâlde hacmi gazın altı yüzde biri kadar olduğu için taşınır ve depolanır. Tankerler onu çift cidarlı, arası vakumlu yalıtımlı tanklarda taşır; bir termosun büyüğü gibi.

LPG ile karıştırılmasın: LPG oda sıcaklığında basınçla sıvı tutulur, LNG soğukla.

Sızıntıda ne olur?

Sıvı dışarı çıkınca çevreden ısı alır ve buharlaşır; bir metreküp sıvı yaklaşık 600 metreküp gaz verir. 15 tonluk bir yük, tamamı buharlaşsa yaklaşık 20 bin metreküp gaz demektir.

Yeni buharlaşan gaz çok soğuk olduğu için havadan ağırdır: yere yakın gider, rüzgârla sürüklenir, çukurlara ve rögarlara dolabilir. Isındıkça hafifler (metanın oda sıcaklığındaki bağıl yoğunluğu 0,55) ve yükselip dağılır. En tehlikeli evre gazın henüz soğuk olduğu ilk dakikalardır; yolun kapatılmasının bir nedeni de budur.

Görünen beyaz bulut gazın kendisi değil, soğuğun yoğuşturduğu nemdir. Yanıcı sınır onunla birebir örtüşmez; yanıcı derişim gözle değil gaz ölçerle belirlenir.

Ne zaman yanar?

Metan havayla hacimce %4,4 ile %17 arasında karıştığında yanıcıdır; bu aralığın altında karışım çok seyrek, üstünde çok zengindir. Tutuşma için bir kaynak gerekir: açık alev, kıvılcım, elektrik anahtarlaması, çalışan motor. Metanın kendiliğinden tutuşma sıcaklığı 595 °C'dir: bir yüzeyin tutuşturması için bu sıcaklığa ulaşması gerekir; kıvılcım ve açık alev ise çok daha az enerjiyle tutuşturur. Sızıntı olan yerde trafiğin kesilmesi bu yüzden önemlidir.

Sayılar için metan sayfasına ve patlama sınırları tablosuna bakabilirsiniz.

Soğuğun kendisi de tehlikedir

Sıvı deriye değerse donma yanığı yapar; sıradan çelik bu sıcaklıkta kırılganlaşır. Gaz kapalı ya da dar bir alanda birikirse havadaki oksijeni azaltarak boğulmaya da yol açabilir. LNG'nin tehlikesi yalnız yanıcılığı değil, soğuğu ve kapalı alanda boğuculuğudur.

İlk müdahalede hangi ilkeler uygulanır?

Tehlikeli madde taşımacılığındaki kazalarda ilk müdahale için yaygın başvurulan kaynaklardan biri, ABD, Kanada ve Meksika ulaştırma kurumlarının yayımladığı Acil Durum Müdahale Kılavuzu'dur (ERG 2024). LNG bu kılavuzda 115 numaralı bölüme bağlıdır. Aşağıda o bölümün genel ilkeleri senaryolara göre özetleniyor. Sahadaki kararı olay yerindeki bilgiye ve kendi prosedürlerine göre itfaiye verir; bu bölüm Bakırköy'deki müdahaleyi değerlendirmez.

Sızıntı var, yangın yok

Sızıntı alanı her yönde en az 100 metre çevrilir, görevli olmayanlar uzak tutulur; rüzgârı arkaya alıp yüksek tarafta durulur. Büyük bir döküntüde rüzgâr yönünde en az 800 metrelik tahliye değerlendirilir.
Bütün tutuşturucu kaynaklar uzaklaştırılır; ürüne müdahalede kullanılan ekipman topraklanır.
Risk almadan yapılabiliyorsa sızıntı durdurulur; mümkünse sızdıran kap, sıvı yerine gaz çıkacak biçimde çevrilir. Dökülen sıvıya dokunulmaz, üstünden geçilmez.
Su perdesi buharı azaltmak ya da gaz bulutunu yönlendirmek için kullanılabilir; ama su döküntüye ya da sızıntının kaynağına tutulmaz. LNG döküntüsünün üstüne su ya da normal köpük uygulanmaz; varsa buharı azaltmak için yüksek genleşmeli köpük kullanılır. LNG su üstüne ya da suya yakın bir yere dökülürse çok hızlı, patlarcasına buharlaşabilir.
Buharın kanalizasyona, havalandırma sistemlerine ve kapalı alanlara yayılması önlenir; gaz dağılana kadar alan kapalı tutulur.

Yangın var

Sızıntı durdurulamıyorsa sızan gazın yangını söndürülmez: söndürülen ama sızmaya devam eden gaz birikir ve yeniden tutuşabilir.
LNG gölcüğü yanıyorsa su kullanılmaz; kuru kimyevi toz ya da yüksek genleşmeli köpük kullanılır.
Tanker yangına karışmışsa alan her yönde 1600 metre çevrilir ve aynı mesafede tahliye değerlendirilir. Yangınla en uzak mesafeden ya da insansız monitörlerle mücadele edilir; tank, yangın söndükten sonra da bol suyla soğutulur, ama su sızıntının kaynağına ve emniyet vanalarına tutulmaz, çünkü buzlanma olabilir. Emniyet vanasından yükselen bir ses duyulursa ya da tankta renk değişimi görülürse hemen çekilinir. Alevle doğrudan temas eden tanktan her zaman uzak durulur; çok büyük bir yangında insansız monitör kullanılamıyorsa alan boşaltılır ve yangının yanıp bitmesine izin verilir.

Kişisel koruma

Basınçlı hava solunum cihazı kullanılır. Standart itfaiye kıyafeti ısıl koruma sağlar ama kimyasal koruması sınırlıdır; soğutulmuş ya da kriyojenik sıvıyla çalışırken ısıl koruyucu giysi gerekir.
Kriyojenik sıvıyla temas eden birçok malzeme kırılganlaşır ve uyarı vermeden kırılabilir.

ERG, taşımacılık kazalarının ilk evresi için hazırlanmıştır; tesislerdeki döküntüler için değildir. Tesiste acil durum planı ve patlamadan korunma dokümanı esas alınır.

Tesisteki LNG tankında ne değişir?

Doğal gaz şebekesinin ulaşmadığı fabrikalarda LNG çoğunlukla bahçedeki çift cidarlı, vakum yalıtımlı tanklarda depolanır; tank ortam havasıyla ısıtılan buharlaştırıcılara ve basınç düşürme hattına bağlıdır. Tankta bir tankerdekinden daha fazla LNG bulunabilir. Fizik aynıdır; değişen, miktar, olayın süresi ve tesisin kendi önlemleridir.

En olası olay tankın kendisinde değil, bağlantılarındadır: flanş, vana, buharlaştırıcı ya da tankeri boşaltma hortumu. Basınçlı hattan çıkan gaz bir jet oluşturur; tutuşursa jet yangını olur.
Sıvı tankın çevresine dökülürse bir gölcük oluşur ve buharlaşmaya başlar. Tank sahasının tasarımı sıvının nereye akacağını ve ne kadar yayılacağını belirler. Gölcük tutuşursa ısısı çevredeki ekipmanı, yapıları ve tankın kendisini etkiler.
Tank dışarıdan yangına maruz kalırsa yalıtım bir süre korur, ama içerideki basınç artar ve emniyet vanaları gaz bırakır. Tankın alevle doğrudan temas etmemesi için yerleşim ve soğutma önlemleri alınır.
Miktar büyüdükçe gölcük, gaz bulutu ve yangın büyür, olay daha uzun sürer. Etki mesafeleri tesise özgü hesapla bulunur; tankın büyüklüğü, dökülme yeri, rüzgâr ve çevredeki engellerle değişir, genel bir rakamla verilemez.

Mevzuatta da tesis tarafı ağırlaşır. Tank havalandırma ucu, emniyet vanaları, flanşlar, buharlaştırıcı ve boşaltma noktası çevresindeki tehlikeli bölgeler patlamadan korunma dokümanında hesapla belirlenir. Tesisteki LNG, LPG ve doğal gaz birlikte 50 ton ve üstündeyse Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik de devreye girer: 50 tonda alt seviyeli, 200 tonda üst seviyeli kuruluş sayılır. Tasarım için depolama kapasitesi 5 ile 200 ton arasındaki karadaki LNG tesislerinde EN 13645, daha büyüklerinde EN 1473 standardı kullanılır.

Hangi mevzuat?

Yolda taşıma, ADR anlaşmasına ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmeliği'ne bağlıdır. Tehlikeli madde güvenlik danışmanı (TMGD) yalnız taşıyıcıda değil, taşımanın her halkasında bulunur: ADR'ye göre tehlikeli maddeyi gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran, taşıyan ve boşaltan işletmeler, ADR'deki muafiyetler dışında, güvenlik danışmanı atar.

Fabrikada ve tesiste iki ayrı başlık birlikte durur. Tankerden boşaltma işlemi taşıma mevzuatının ve TMGD'nin konusudur. LNG tankı, buharlaştırıcı, doğal gaz hattı ve kazan dairesi ise Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamındadır. İşveren patlamadan korunma dokümanı hazırlar: hangi alanda patlayıcı ortam oluşabileceğini hesapla belirler, oradaki elektrikli ve mekanik ekipmanı buna göre seçer, tutuşturucu kaynakları yönetir.

Doğal gaz şebekesinin ulaşmadığı birçok tesis LNG ya da CNG'yi yakıt olarak kullanır. Bu kaza yoldaydı; aynı gaz birçok fabrikanın bahçesindeki tankta da duruyor. Tesisinizde LNG varsa bakılacak yer, patlamadan korunma dokümanınızın o alanı nasıl değerlendirdiğidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kaza hakkında resmî açıklamalar yetkili kurumlara aittir.

Sık sorulanlar

LNG patlar mı?

Yanan ya da patlayan, sıvı LNG'nin kendisi değil, buharlaşan metanın havayla oluşturduğu karışımdır. Hacimce %4,4 ile %17 arasındaki bir karışım kıvılcım ya da alevle tutuşur. Açık alanda bu çoğunlukla hızla yayılan bir alev olur; kapalı ya da ekipmanla sıkışık bir alanda patlamaya dönüşebilir. LNG suya dökülürse çok hızlı buharlaşma da basınç dalgası yaratabilir.

LNG ile LPG arasındaki fark nedir?

LNG soğutularak (yaklaşık −162 °C) sıvılaştırılmış doğal gazdır, büyük bölümü metandır. LPG ise propan ve bütanın basınç altında sıvı tutulmuş hâlidir. Isınmış metan havadan hafiftir; propan ve bütan havadan ağırdır.

Sızıntıda görülen beyaz bulut gaz mıdır?

Hayır. Soğuk gazın havadaki nemi yoğuşturmasıyla oluşan sistir. Yanıcı derişimin sınırı bu bulutla birebir örtüşmez; gözle değil ölçerek belirlenir.

Fabrikadaki LNG tankı ile tanker kazası arasında ne fark var?

Fizik aynıdır; tesiste miktar daha büyük olabilir ve olay daha uzun sürebilir. Olayların çoğu tankın kendisinde değil, flanş, vana, buharlaştırıcı ve boşaltma hortumu gibi bağlantılarda başlar. Tesisteki tehlikeli bölgeler patlamadan korunma dokümanında belirlenir; LNG, LPG ve doğal gazı birlikte 50 ton ve üstünde olan tesis ayrıca büyük endüstriyel kaza mevzuatının kapsamına girer.

LNG sızıntısına neden su sıkılmaz?

ERG 2024'e göre LNG döküntüsünün üstüne su ya da normal köpük uygulanmaz: su, −162 °C'deki sıvıya göre sıcaktır ve buharlaşmayı hızlandırır; LNG suyla temas edince çok hızlı buharlaşabilir. Su perdesi yalnız buharı azaltmak ya da gaz bulutunu yönlendirmek için, döküntüye değmeyecek biçimde kullanılır.

Kaynaklar

Metan verileri: Axosfer metan sayfası (GESTIS, NIOSH ve ISO/IEC 80079-20-1 derlemesi)
ADR: Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması (2025 baskısı); 1.8.3 (güvenlik danışmanı). Türkiye 5434 sayılı Kanunla taraftır
Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı), RG 18.06.2022, sayı 31870
Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, RG 30.04.2013, sayı 28633
Emergency Response Guidebook (ERG 2024), Kılavuz 115: yanıcı gazlar (soğutulmuş sıvılar dahil), s. 160–161 (NOAA CAMEO kopyası)
DHA haberi, 17.10.2026 (Milliyet'te yayımlanan metin: Bakırköy'de LNG yüklü tanker devrildi): yer, yük miktarı, yaralanma, sızıntı ve yolun kapatılması
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik, Ek-1 Bölüm 2: sıvılaştırılmış alevlenir gazlar (LPG dahil) ve doğal gaz için alt seviye 50 ton, üst seviye 200 ton
EN 13645: Depolama kapasitesi 5 ile 200 ton arasındaki karadaki LNG tesislerinin tasarımı; daha büyükleri için EN 1473

Bu yazıya atıf: Anaç, O. F. (2026). LNG tankeri devrilince ne olur, neden yol kapatılır? Axosfer, https://axosfer.com/rehber/lng-tankeri-devrilince-ne-olur/ (son güncelleme 18.10.2026).