Kimler için?
- Çok sayıda kimyasal kullanan ve envanteri farklı bölümlere dağılmış işletmeler.
- Güvenlik bilgi formları eksik, eski ya da etiketle çelişen işletmeler.
- Deposunda farklı tehlike sınıflarındaki kimyasalları yan yana tutan işletmeler.
- Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik kapsamında olup olmadığını bilmeyen işletmeler.
- PKD hazırlatacak işletmeler: kimyasal envanteri PKD'nin ilk adımıdır.
Uzman notuKimyasal envanterinde özellikle dikkat isteyen sütun, en yüksek miktardır. Ortalama stok değil, yılın herhangi bir gününde sahada bulunabilecek en yüksek miktar gerekir; hem Seveso hesabı hem de depo düzeni bu sayıya dayanır. Bir de 9. bölümünde “veri yok” yazan GBF'ler vardır: parlama noktası ya da patlama sınırı boş bırakılmış bir form, o maddeyi PKD'de değerlendirmeyi zorlaştırır. Bu boşlukları tedarikçiden yazılı olarak isteriz.
O. Ferhat ANAÇ
Kimyasal envanteri
Her kimyasal bulunduğu yerle birlikte listelenir: kullanım ve depolama noktası, ambalaj, ortalama değil en yüksek miktar. Tehlike sınıfları GBF'nin 2. bölümünden, parlama noktası, patlama sınırları, buhar basıncı ve tutuşma sıcaklığı 9. bölümünden, depolama koşulları 7. bölümünden, uyumsuz maddeler 10. bölümünden alınır.
Sonuç tek bir tablodur. PKD, risk değerlendirmesi, acil durum planı, depo düzeni ve Seveso hesabı aynı tablodan beslenir. Aynı tabloyla çalışanların kimyasal maruziyetini de değerlendiririz: kimyasal risk değerlendirmesi.
Güvenlik bilgi formu (GBF) incelemesi
GBF'yi maddeyi ya da karışımı piyasaya süren tedarikçi hazırlar ve verir; içeriği KKDİK Yönetmeliği'nin Ek-2'sinde tanımlıdır. Biz elinizdeki formları şu sorularla inceleriz:
- Form güncel mi, ürünün etiketiyle ve bugünkü bileşimiyle uyuşuyor mu?
- Patlama riskini değerlendirmek için gereken veriler 9. bölümde var mı, yoksa “veri yok” mu yazıyor?
- Depolama ve uyumsuzluk bilgileri (7. ve 10. bölümler) sahadaki uygulamayla uyuşuyor mu?
- Envanterde olup GBF'si hiç bulunmayan kimyasal var mı?
Eksikleri, tedarikçiden yazılı olarak istenecek biçimde listeleriz. GBF hazırlamayız.
Uyumsuz kimyasalların ayrı depolanması
Yanıcı sıvıların yanında duran bir oksitleyici, aynı rafta bekleyen asit ve baz ya da nemli zemindeki suyla tepkimeye giren bir madde, tek başına güvenli görünen depoyu tehlikeli hâle getirir. Depoyu tehlike sınıflarına göre inceler, ayrı tutulması gereken grupları ve aralarındaki ayrımı belirleriz. Almanya'daki TRGS 510 gibi kabul görmüş ayrı depolama kuralları yöntemin dayanağıdır.
Yanıcı sıvı dolapları, döküntü havuzları, üretim alanında tutulan günlük miktarlar ve depo havalandırması da bu incelemenin parçasıdır.
Seveso (BEKRA) kapsam ve seviye hesabı
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (2019), Ek-1'deki eşik değerleri aşan miktarda tehlikeli madde bulunduran kuruluşlara uygulanır. Hesapta, kuruluşta herhangi bir anda bulunabilecek en yüksek miktarlar kullanılır. Örneğin hidrojende eşikler 5 ve 50 ton, LPG dahil sıvılaştırılmış alevlenir gazlarda ve doğal gazda 50 ve 200 ton, benzin ve motorin gibi petrol ürünlerinde 2.500 ve 25.000 tondur.
Tek tek eşiğin altında kalan maddeler birlikte eşiği aşabilir. Bu yüzden Yönetmelik bir toplama kuralı tanımlar: maddeler sağlığa ilişkin, fiziksel ve çevresel zararlar olarak üç gruba ayrılır ve her grupta miktarların eşiklere oranı toplanır. Örnek: 3 ton hidrojen ve 30 ton LPG bulunduran bir tesiste fiziksel zararlar için toplam, üst seviye eşikleriyle 3/50 + 30/200 = 0,21, alt seviye eşikleriyle 3/5 + 30/50 = 1,2 çıkar. İkinci toplam 1'i geçtiği için tesis alt seviyeli kuruluştur, oysa iki madde de tek başına eşiğin altındadır.
Kapsamdaki kuruluş faaliyete geçmeden önce Bakanlığın bildirim sistemine beyanda bulunur (Md. 7). Biz kapsam ve seviye hesabını gerekçesiyle hazırlarız. Güvenlik raporu ve büyük kaza önleme politikası belgesi ayrı çalışmalardır.
Teslim ettiklerimiz
- Kimyasal envanter tablosu: yer, en yüksek miktar, tehlike sınıfı, fiziksel veriler
- GBF kontrol listesi ve tedarikçiden istenecekler
- Ayrı depolama tablosu ve depo düzeni önerisi
- Seveso kapsam ve seviye hesabı, gerekçesiyle
- İmzalı ve QR kodla doğrulanabilir rapor
Bu çalışma, Büyük Endüstriyel Kazalar Yönetmeliği'nin istediği güvenlik raporu ya da büyük kaza önleme politikası belgesi değildir; kapsamı ve seviyeyi belirler. GBF hazırlamayız, tedarikçinizin GBF'lerini inceleriz.
Sık sorulanlar
Seveso kapsamında olup olmadığımızı nasıl anlarız?
Sahadaki bütün tehlikeli maddelerin herhangi bir anda bulunabilecek en yüksek miktarları listelenir. Bu miktarlar Yönetmeliğin Ek-1'indeki eşiklerle karşılaştırılır ve sağlığa ilişkin, fiziksel ve çevresel zararlar için toplama kuralı ayrı ayrı uygulanır. Sonuçlardan biri 1'e eşit ya da büyükse kuruluş kapsamdadır; üst ya da alt seviye de bu hesapla belirlenir.
GBF'lerimizi siz hazırlar mısınız?
Hayır. GBF'yi maddeyi ya da karışımı piyasaya süren tedarikçi hazırlar ve verir. Biz elinizdeki formları inceler, eksik ya da tutarsız bölümleri tedarikçiden istenecek şekilde listeleriz.
Envanter yalnız PKD için mi?
Hayır. Aynı envanter risk değerlendirmesinde, acil durum planında, depo düzeninde ve Seveso hesabında kullanılır. Bir kez doğru kurulduğunda yıllık güncellemesi kolaydır.
Laboratuvar gibi az miktarlı yerlerde de gerekir mi?
Miktarlar küçük olsa da madde sayısı fazladır ve uyumsuz kimyasallar çoğu zaman aynı dolapta durur. Envanter ve ayrı depolama kuralları bu yerlerde de işe yarar; Seveso hesabı ise çoğu zaman kısa sürer.