On adım: ne yapılır, sizden ne istenir, ne teslim edilir?
Bu sıra, atlanan bir adım kalmaması için izlenir. Her adımın bir çıktısı ve dokümanda bir yeri vardır.
| Adım | Ne yapılır? | Sizden istenen | Çıktı |
|---|---|---|---|
| 1. Kapsam ve veri talebi | Tesis bölümlere ayrılır, ekip ve muhatap belirlenir, belge listesi gönderilir. | Bir muhatap ve tesisin bölümleri | Kapsam notu |
| 2. Belgelerin incelenmesi | Yerleşim planı, güvenlik bilgi formları, ekipman listesi ve varsa önceki doküman okunur. | Aşağıdaki listedeki belgeler | Eksik bilgiler ve saha soruları |
| 3. Saha çalışması | Alanlar gezilir, ölçülür ve fotoğraflanır. Operatörlerle konuşulur, etiketler okunur. | Sahaya erişim ve alanları tanıyan bir refakatçi | Saha notları ve ölçüler |
| 4. Madde verileri | Her yanıcı madde ve toz için özellikler çıkarılır, bölge gerekip gerekmediği belirlenir. | Eksik güvenlik bilgi formları | Madde tablosu |
| 5. Kaynaklar ve bölge hesabı | Her salınım kaynağının derecesi ve debisi, havalandırma, bölgenin tipi ve boyutu hesaplanır. | Soru çıkarsa yanıt | Kaynak ve bölge tablosu, hesap föyleri |
| 6. Bölge planları | Bölgeler ölçekli plan ve kesit üzerinde gösterilir. | – | Bölge haritaları |
| 7. Tutuşturucu kaynaklar ve ekipman | On üç tutuşturucu kaynak türü tek tek değerlendirilir. Ekipmanın Ex işareti bölgeyle karşılaştırılır. | Ekipman belgeleri | Tutuşturucu kaynak tablosu, ekipman uygunluk listesi |
| 8. Önlemler | Olası bir patlamanın etkisi, teknik ve organizasyonel önlemler ve işverenler arası koordinasyon ele alınır. | Mevcut talimatlar, eğitim ve çalışma izni kayıtları | Önlem tabloları |
| 9. Kontrol ve aksiyon planı | Bölge kararlarının dayandığı koşullar kontrol planına, eksikler aksiyon planına yazılır. | Sorumlu ve termin kararları | Kontrol planı ve aksiyon planı |
| 10. Sunum ve onay | Doküman son kontrolden geçer, işverene sunulur ve onaylanır. | Sunuma katılım ve onay | İmzalı doküman |
Beşinci ve altıncı adımlar dokümanın çekirdeğidir. Bölge kararının nasıl verildiğini tehlikeli alan sınıflandırması sayfasında, bu adımların bir raporda nasıl göründüğünü PKD örneği sayfasında görebilirsiniz. Yedinci adımdaki on üç türü 13 tutuşturucu kaynak yazısında anlattık.
Sizden hangi belgeler istenir?
Çalışma, aşağıdaki belgelerin istenmesiyle başlar. Hepsinin elinizde olması şart değildir.
- Güncel ve ölçekli yerleşim planı
- Kullanılan yanıcı maddelerin güvenlik bilgi formları ve miktarları
- Proses tanımı, varsa akış şeması
- Ekipman listesi ve Ex ekipman belgeleri
- Havalandırma bilgileri: fan etiketleri, debi ölçümü, açıklıklar
- Elektrik projesi, topraklama ve yıldırımdan korunma raporları
- Bakım, arıza ve olay kayıtları
- Önceki patlamadan korunma dokümanı ve risk değerlendirmesi
- Yüklenici ve alt işveren listesi
Eksik bir belge çalışmayı durdurmaz. Eksik bilgi dokümanda varsayım olarak yazılır ve tamamlanması aksiyon planına eklenir. Yine de belgeler ne kadar hazırsa saha günü o kadar verimli geçer.
Saha çalışmasında nelere bakılır?
Dokümanın kalitesini en çok saha günü belirler. Uzman her alanda şu sorulara yanıt arar:
- Salınım kaynakları: Flanş, vana, dolum ağzı, açık kap, filtre ya da silo boşaltma noktası ne sıklıkla açılıyor, sızdırıyor, döküyor?
- Havalandırma: Odanın ölçüleri, açıklıkların alanı ve yüksekliği ne? Fan durursa ne oluyor?
- Çukur, kanal ve bodrum: Dökülen sıvı ya da ağır gaz nereye gidiyor?
- Ekipman: Elektrikli ve mekanik ekipmanın türü, adedi ve Ex işareti ne?
- Topraklama ve statik elektrik: Kıskaç ve köprü var mı, her aktarmada takılıyor mu?
- Toz: Tabaka ne kadar kalın, temizlik nasıl ve ne sıklıkla yapılıyor?
- Talimatlar ve izinler: İşaretleme yerinde mi, çalışma izni nasıl işliyor?
Saha gününe nasıl hazırlanırsınız?
- Tesisin normal çalıştığı bir gün seçin. Duran bir hatta fanlar ve salınım kaynakları olduğundan farklı görünür.
- Alanları tanıyan bir bakım ya da üretim sorumlusu ziyarete eşlik etsin.
- Kazan dairesi, depo ve akü şarj alanı gibi kilitli yerlerin anahtarları hazır olsun.
- Fotoğraf çekimi ve ölçüm için izin sürecinizi önceden tamamlayın. Tehlikeli olabilecek bir alana telefon ya da ölçü cihazıyla ancak işletmenin izniyle girilir.
PKD ne kadar sürede hazırlanır?
Belgeler ve saha çalışması tamamlandıktan sonra küçük ve orta ölçekli tesislerde doküman genellikle 2–3 haftada hazırlanır. Süreyi çoğu zaman hesap değil, belgelerin toplanması ve saha randevusu belirler. Alan ve salınım kaynağı sayısı arttıkça süre de uzar.
Emeği belirleyen etkenleri PKD fiyatı neye göre değişir? yazısında anlattık.
Doküman teslim edildikten sonra ne yapılır?
Doküman teslim edilince iş bitmez. Aksiyon planındaki maddeler sorumlularıyla izlenir. Bölge kararlarının dayandığı koşullar, örneğin havalandırma açıklıklarının açık kalması, kontrol planına göre denetlenir.
Yönetmeliğe göre doküman; işyerinde, iş ekipmanında veya iş organizasyonunda önemli değişiklik, genişleme veya tadilat yapıldığında gözden geçirilerek güncellenir (Md. 10 (3)).
Elinizdeki dokümanın bu adımlardan geçip geçmediğini 10 soruluk kontrol listesiyle görebilirsiniz. Yeni bir doküman için sürecimizi PKD hazırlama sayfasında anlatıyoruz.
Sık sorulanlar
PKD hazırlanırken işverenden ne istenir?
Bir muhatap, güncel yerleşim planı, kullanılan kimyasalların güvenlik bilgi formları, ekipman listesi ve Ex belgeleri, havalandırma bilgileri, periyodik kontrol raporları ve sahaya erişim. Eksik belge çalışmayı durdurmaz; dokümanda varsayım ve aksiyon olarak yazılır.
PKD sahaya gelinmeden hazırlanabilir mi?
Doğru olmaz. Salınım kaynakları, havalandırma açıklıkları, ekipman etiketleri ve toz birikimi ancak yerinde görülür. Sahaya dayanmayan bir doküman bölgeleri gereğinden geniş ya da gereğinden dar çizebilir.
PKD ne kadar sürede hazırlanır?
Belgeler ve saha çalışması tamamlandıktan sonra küçük ve orta ölçekli tesislerde genellikle 2–3 haftada. Süreyi çoğu zaman belgelerin toplanması ve saha randevusu belirler.
PKD hazırlandıktan sonra ne yapılmalı?
Aksiyon planı izlenir, kontrol planındaki denetimler yapılır ve tesiste önemli bir değişiklik olduğunda doküman güncellenir (Yönetmelik Md. 10 (3)).
Kaynaklar
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik (RG 30.04.2013, sayı 28633), Md. 6 ve Md. 10
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Patlayıcı Ortamlar Uygulama Rehberi
- Avrupa Komisyonu, 1999/92/AT sayılı Direktif için bağlayıcı olmayan iyi uygulama kılavuzu
- IEC 60079-10-1 ve IEC 60079-10-2 (tehlikeli alan sınıflandırması), EN 1127-1 (tutuşturucu kaynaklar)